Historia Kadłuba

 

Istnieje jeszcze jedna wskazówka, łącząca te obie wyżej wymienione.

 

Kadłub jest położony w dolinie rzeki Jemielniczanki. Rzeka ta została wyregulowana około roku 1810, ale wcześniej rozlewa się szeroko, wieloma odnogami, tworząc bagna i torfowiska. Na takich bagnach istnieją idealne warunki do powstania pokładów rudy żelaza. Tworzy się ona w postaci zwartej warstwy na niewielkiej głębokości, łatwej do ręcznego wykopania.

 

Na mapie Kadłub około 1700 roku. Widać rozlewającą się rzekę i geste lasy.

 

O tym, że w naszej okolicy znajdowała się tak ruda żelaza mówią już dokumenty z 17. wieku. Pierwsza wzmianka o przetopie tej rudy na żelazo mówi, że w 1718 roku powstają pierwsze wysokie piece na Górnym Śląsku: a mianowicie w Halembie w powiecie bytomskim, w Szumiradzie koło Olesna, w Kuczowie – dzielnicy Kalet, Dobrodzieniu, oraz w naszym Kadłubie. W tym dokumencie znajdujemy jednakże sensacyjną wzmiankę, mówiącą o tym, że w naszym Kadłubie od najdawniejszych czasów pracowała dymarka. Powstaje w związku z tym pytanie, od kiedy ta dymarka w Kadłubie wytapiała żelazo. Odpowiedź na nie może dać sama nazwa naszej miejscowości.

 

 

Już Wergiliusz (70-19 p.n.e.) wspomina w swoich dziełach o metalu obrabianym przez Chalybów „Chalybum … metallis”. Seneka (54 p.n.e. - 39 n.e.) nazywa terminem chalybs „żelazo”, „stal”, a nawet „broń z żelaza”, „miecz”. W tym przypadku obaj autorzy przenieśli nazwę grupy etnicznej na materiał, który był przez tą grupę po mistrzowsku wytwarzany. Chalybowie to plemię zamieszkujące południowy brzeg Morza Czarnego, które słynęło z wytwarzania wyrobów ze stali. Od tego plemienia przyjęła się w łacinie nazwa stali – chalybs. .

 

Istnieje uderzające podobieństwo terminu chalybs do nazwy naszego Kadłuba. Tym bardziej, że słowniki języków słowiańskich wykazują znaczenie słowa kadlub powiązane z obróbką żelaza. W języku słoweńskim np. „kalup”, a w czeskim „kadlub”, oznaczał formę odlewniczą. Rzymianie natomiast terminem „chalybs” nazywali stal, a Grecy analogicznie terminem „chalyps” nazywali żelazo, które hartowało się w formach odlewniczych.

Podobnie nazywa się forma odlewnicza w języku tureckim (qalyb), rumuńskim (calup), bułgarskim (kalup). Podobną wskazówkę co do powiązania nazwy Kadłub z hutnictwem daje znaczenie słowa Kadlub w języku łużyckim. „Kadlub” oznacza w nim między innymi dymołap. Prymitywne dymarki stosowane w średniowieczu miału właśnie kształt stożka zionącego dymem podczas wytopu żelaza.

Kolejną wskazówką na pochodzenie nazwy naszej miejscowości od „żelaza wytapianego w formach” są też inne Kadłuby położone nie tylko na Śląsku, ale też w Polsce i Słowacji. Kadłub koło Wielunia znajduje się na terenie, na którym odkryto ślady dawnych dymarek, pieców do wytopu żelaza oraz śladów bogatych zasobów rudy darniowej. Podobnie położony jest Kadłub Wolny. W okolicy Kadłuba położonego w Słowacji także odnaleziono ślady hutnictwa w średniowieczu.

 

Wszystkie wymienione wskazówki nasuwają wniosek, że nazwa Kadłub jest ściśle związana z znajdującymi się rudami żelaza oraz ich wytopem od najdawniejszych czasów. Kadłub powstał prawdopodobnie w momencie przejścia Śląska pod panowanie czeskie. Nasza miejscowość powstała prawdopodobnie w związku z transferem technologii wytopu rudy żelaza z Czech na Śląsk. Transfer technologii często oznaczał także transfer terminów fachowych. Jest wielce prawdopodobne, że nazwa Kadlub powstała do terminu chalybs oznaczającego żelazo wytapiane w formach odlewniczych.

Wobec powyższego można zaryzykować stwierdzenie, iż Kadłub zawdzięcza znajdującemu się w naszej ziemi żelazu nie tylko gwałtowny rozwój od 1718 roku w związki z wybudowaniem wielkiego pieca, ale również samo powstanie w 14. wieku oraz nazwę.